喔㕭-波栖：扶南文明遗产走向世界之路

从埋藏在越南南部地下深处的遗迹中，安江省的喔㕭-波栖勾勒出了一个曾在东南亚贸易、文化和宗教领域占据重要地位的文明轮廓。经过数十年的研究、保护与价值弘扬，这一特殊的考古遗迹群正开启一段新的征程：申报成为联合国教科文组织世界文化遗产，彰显越南在区域和人类文化交流历史长河中的地位。

Từ những dấu tích nằm sâu trong lòng đất phương Nam Việt Nam, Óc Eo - Ba Thê (An Giang) đã phác dựng diện mạo của một nền văn minh từng giữ vai trò quan trong trong các lĩnh vực giao thương, văn hóa và tôn giáo ở Đông Nam Á. Sau nhiều thập niên nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị, quần thể di tích khảo cổ đặc biệt này đang bước vào hành trình mới: hướng tới danh hiệu Di sản Văn hóa Thế giới của UNESCO, khẳng định vị thế của Việt Nam trong dòng chảy lịch sử giao lưu văn hóa khu vực và nhân loại.

古文明中心的印记

Dấu ấn một trung tâm văn minh cổ

喔㕭文化是越南三大文化之一，与北部的东山文化和中部的沙黄文化齐名。1944年，法国考古学家路易斯·马勒雷（Louis Malleret）首次在喔㕭地区展开研究。从最初的发现开始，经过数十年的考古发掘，数千件文物、建筑遗迹和古代居住体系相继出土，一个广阔的文化空间逐渐显现。研究结果表明，喔㕭-波栖曾是扶南王国重要的经济、文化和宗教中心，存在于公元初期。这里不仅是一座古城，还是一个繁华的国际贸易港口，连接着东南亚与印度、西亚及许多其他地区的贸易路线。

Văn hóa Óc Eo là một trong ba nền văn hóa lớn của Việt Nam, cùng với Văn hóa Đông Sơn ở miền Bắc và Văn hóa Sa Huỳnh ở miền Trung. Năm 1944, nhà khảo cổ học người Pháp Louis Malleret lần đầu tiến hành nghiên cứu tại vùng Óc Eo. Từ những phát hiện ban đầu, một không gian văn hóa rộng lớn dần hiện ra qua hàng chục năm khảo cổ học với hàng nghìn hiện vật, dấu tích kiến trúc và hệ thống cư trú cổ được tìm thấy. Những kết quả nghiên cứu cho thấy Óc Eo - Ba Thê từng là một trung tâm kinh tế, văn hóa và tôn giáo quan trọng của Vương quốc Phù Nam, tồn tại từ những thế kỷ đầu Công nguyên. Nơi đây không chỉ là đô thị cổ mà còn là một thương cảng quốc tế sầm uất, kết nối các tuyến giao thương giữa Đông Nam Á với Ấn Độ, Tây Á và nhiều vùng đất khác.

从喔㕭地层深处，考古学家们发掘出了古钱币、黄金饰品、神像、佛像、玻璃器皿和许多珍贵文物。这些发现表明，当地居民与区域内各大文明之间曾有过密切的交流，同时也反映了古代南部先民非凡的文化接纳与创造能力。

Từ lòng đất Óc Eo, các nhà khảo cổ đã tìm thấy tiền cổ, đồ trang sức bằng vàng, tượng thần, tượng Phật, đồ thủy tinh và nhiều hiện vật quý giá. Những phát hiện ấy cho thấy sự giao lưu mạnh mẽ giữa cư dân bản địa với các nền văn minh lớn trong khu vực, đồng thời phản ánh khả năng tiếp nhận và sáng tạo văn hóa đặc biệt của cư dân Nam Bộ thời cổ đại.

喔㕭的魅力不仅在于其作为一座古城的规模，更在于其罕见的文化交融。在这里，佛教和印度教的印记通过建筑遗迹、神像和信仰器物共同存在。这些价值塑造了一座曾在亚洲贸易版图上扮演重要角色的文明中心的独特面貌。

Điều làm nên sức hấp dẫn của Óc Eo không chỉ nằm ở quy mô của một đô thị cổ, mà còn ở sựgiao thoa văn hóa hiếm có. Tại đây, dấu ấn của Phật giáo và Hindu giáo cùng tồn tại qua các công trình kiến trúc, tượng thờ và hiện vật tín ngưỡng. Những giá trịấy đã tạo nên diện mạo riêng của một trung tâm văn minh từng đóng vai trò quan trọng trên bản đồ giao thương châu Á.

“时间的使者”

Những “sứ giả thời gian”

喔㕭文化发展的最生动见证之一，便是在安江省发现的国家宝藏体系。在数千件考古文物中，现有10件被认定为国宝。其中最著名的是一尊梵天神像，这件艺术杰作可追溯至公元6-7世纪，出土于隆帅遗址。尽管仅存上半身，但该作品依然展现了精湛的雕刻技艺和独特的艺术价值。这尊梵天神像不仅是珍贵的考古文物，更是印度文化在喔㕭居民精神生活中存在与影响的见证。

Một trong những minh chứng sinh động nhất cho sự phát triển của nền văn hóa Óc Eo chính là hệ thống bảo vật quốc gia được phát hiện tại An Giang. Trong hàng nghìn hiện vật khảo cổ, hiện có 10 hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia. Nổi bật trong số đó là tượng thần Brahma, một kiệt tác nghệ thuật có niên đại thế kỷ VI–VII, được phát hiện tại di tích Giồng Xoài. Dù chỉ còn phần thân trên, tác phẩm vẫn thể hiện trình độ điêu khắc tinh xảo và giá trị nghệ thuật đặc biệt. Không chỉ là hiện vật khảo cổ quý hiếm, tượng thần Brahma còn là minh chứng cho sự hiện diện và ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ trong đời sống tinh thần cư dân Óc Eo.

此外，还有一尊可追溯至公元4-6世纪的木制佛像，被认为是越南迄今发现最古老的木制佛教艺术品之一。历经一千多年，佛像依然保持着庄严之美，反映了当时工匠的精湛技艺。尤其值得一提的是，灵山林伽-尤尼组合被研究者视为独一无二的文物，也是唯一一件保存完好、所有部件齐全的器物。它不仅具有宗教价值，更是帮助科学家更深入了解古代扶南人精神生活的关键。这些文物并非仅仅是博物馆里收藏的古董，它们是“时间的使者”，讲述着这片曾作为亚洲各地商人、宗教信徒和文化交融的土地的故事。

Cùng với đó là tượng Phật gỗ có niên đại từ thế kỷ IV–VI, được xem là một trong những tác phẩm Phật giáo bằng gỗ cổ nhất được phát hiện tại Việt Nam. Qua hơn một nghìn năm, pho tượng vẫn lưu giữ vẻ đẹp trang nghiêm và phản ánh trình độ chế tác điêu luyện của nghệ nhân thời bấy giờ. Đặc biệt, bộ Linga - Yoni Linh Sơn được các nhà nghiên cứu đánh giá là hiện vật độc bản và là bộ hiện vật duy nhất còn nguyên vẹn với đầy đủ các bộ phận cấu thành. Không chỉ mang giá trị tôn giáo, hiện vật còn là chìa khóa giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về đời sống tinh thần của cư dân Phù Nam cổ. Những hiện vật ấy không đơn thuần là các cổ vật được lưu giữ trong bảo tàng. Chúng là những “sứ giả thời gian”, kể lại câu chuyện về một vùng đất từng là nơi gặp gỡ của các thương nhân, tín đồ tôn giáo và các dòng chảy văn hóa từ nhiều khu vực khác nhau của châu Á.

让文化遗产走向世界的愿景

Khát vọng đưa di sản vươn tầm thế giới

当前，在做好保护工作的同时，安江省正逐步将遗产价值与文化旅游发展相结合。新的考古发掘、文物展示空间和遗产推介活动，正在帮助国内外公众更近距离地了解喔㕭文化。

Hiện nay, cùng với công tác bảo tồn, An Giang đang từng bước phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch văn hóa. Những cuộc khai quật mới, các không gian trưng bày hiện vật và hoạt động giới thiệu di sản đang giúp công chúng trong nước và quốc tế tiếp cận gần hơn với nền văn hóa Óc Eo.

值得一提的是，经过数十年的研究与保护，喔㕭-波栖特殊国家遗迹群已成为越南最重要的考古地址之一。联合国教科文组织世界遗产中心已将喔㕭-波栖考古遗址列入世界文化遗产申报预备名单。

Đặc biệt, sau nhiều thập niên nghiên cứu và bảo tồn, quần thể Di tích quốc gia đặc biệt Óc Eo - Ba Thê trở thành một trong những địa chỉ khảo cổ học quan trọng nhất của Việt Nam. Trung tâm Di sản Thế giới của UNESCO đã đưa Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê vào Danh sách dự kiến lập hồ sơ đề cử Di sản Văn hóa Thế giới.

迈向联合国教科文组织的征程，不仅关乎一处遗址的命运，更是守护一个曾在越南南方大地闪耀的文明记忆的努力，同时彰显了越南在区域及世界文化交流史中的地位。从深埋地下的文物，到今日走向世界的愿景，喔㕭-波栖遗址正持续展现着文化遗产的顽强生命力。这份遗产属于过去，属于现在，也属于那些共同肩负守护人类文化价值责任的未来世代。

Hành trình hướng tới UNESCO không chỉ là câu chuyện của một khu di tích. Đó còn là nỗ lực gìn giữ ký ức của một nền văn minh từng tỏa sáng trên vùng đất phương Nam Việt Nam , đồng thời khẳng định vị trí của Việt Nam trong dòng chảy lịch sử giao lưu văn hóa của khu vực và thế giới. Từ những hiện vật nằm sâu trong lòng đất đến khát vọng vươn ra thế giới hôm nay, Óc Eo - Ba Thê đang tiếp tục chứng minh sức sống bền bỉ của một di sản. Đó là di sản của quá khứ, của hiện tại và của những thế hệ tương lai cùng chung trách nhiệm gìn giữ những giá trị văn hóa của nhân loại.