在河南三门峡市仰韶文化博物馆旁的“考古百年”大型浮雕墙前，沿着标注的时间轴前行，从1921年“起步”，走过河南渑池仰韶村遗址、北京周口店遗址、山西夏县西阴村遗址……正如浮雕墙上的前言所述：“以1921年河南渑池仰韶村遗址发掘为开端，现代考古学在中国应运而生。几代考古学者在中华大地上孜孜以求、薪火相传，建立起中国考古学体系。”
Bức phù điêu cỡ lớn “100 năm ngành khảo cổ” nằm bên cạnh Bảo tàng văn hoá Ngưỡng Thiều, thành phố Tam Môn Hà, tỉnh Hà Nam. Trên bức phù điều ngoài hình ảnh ảnh các di chỉ khảo cổ nổi tiếng của Trung Quốc còn có các mốc thời gian được bắt đầu từ năm 1921, đó là năm mà ngành khảo cổ học hiện đại Trung Quốc chính thức được ra đời. 100 năm qua, nhiều thế hệ học giả ngành khảo cổ không ngừng nỗ lực trên khắp mảnh đất Trung Quốc, kế thừa từ đời này đến đời khác, xây dựng nên ngành khảo cổ học Trung Quốc”.
始于仰韶的百年历程
Hành trình trăm năm bắt đầu từ văn hoá Ngưỡng Thiều
1921年之前，仰韶只是河南渑池一个不知名的村落。1921年4月，瑞典地质学家安特生在仰韶村村南约1公里的地方，发现了一些被流水冲刷露出地面的陶片和石器，产生了浓厚的兴趣。同年10月，安特生和年轻地质学家袁复礼等人一起来到仰韶村开展考古发掘，发现了以磨制石器与彩陶为特征的史前文化，将之命名为“仰韶文化”。其中，袁复礼测量绘制的“仰韶村遗址地形图”成为中国考古学史上最早的一幅田野考古作品。
Trước năm 1921, Ngưỡng Thiều chỉ là một thôn vô danh trên đất Mẫn Trì, tỉnh Hà Nam. Tháng 4 năm 1921, học giả địa chất Thuỵ Điển Anderson phát hiện một số mảnh gốm và đồ đá lộ ra do bị nước cuốn xói tại vùng đất phía Nam cách thôn Ngưỡng Thiều khoảng 1km, . Vào tháng 10 năm đó, Anderson và nhóm học giả địa chất trẻ Viên Phục Lễ cùng đến thôn Ngưỡng Thiều triển khai công tác khai quật, phát hiện ra nền văn hoá tiền sử với đặc trưng là những đồ đá mài và gốm màu, và đặt lên là “Văn hoá Ngưỡng Thiều”. Trong đó, tấm bản đồ địa hình di chỉ thôn Ngưỡng Thiều do Viên Phục Lễ chính tay vẽ trở thành một tác phẩm khảo cổ thực địa sớm nhất trong lịch sử ngành khảo cổ học Trung Quốc.
Gốm màu hoa văn được khai quật ở Bảo tàng Văn hóa Ngưỡng Thiều
中国社会科学院学部委员、考古研究所所长陈星灿表示，仰韶文化是中国现代考古学史上命名的第一个考古学文化，也是中国第一个被科学认识的新石器时代文化，它的出现推翻了中国无石器时代文化的结论。仰韶村的发掘，标志着中国新石器时代考古学的开始，也标志着中国现代考古学的诞生。
Thành viên Uỷ ban Học viện Khoa học xã hội Trung Quốc, Viện trưởng Viện nghiên cứu khảo cổ Trần Tinh Xán cho biết, văn hoá Ngưỡng Thiều là nền văn hoá khảo cổ học đầu tiên trong lịch sử được ngành khảo cổ học hiện đại Trung Quốc đặt tên, và cũng là nền văn hoá thời kỳ đồ đá mới đầu tiên của Trung Quốc được nhận thức dưới ánh sáng khoa học, sự xuất hiện của nó đã phủ nhận kết luận Trung Quốc không tồn tại văn hoá thời đại đồ đá. Việc khai quật thôn Ngưỡng Thiều đánh dấu sự khởi đầu của ngành khảo cổ học thời kỳ đồ đá mới Trung Quốc, và cũng đánh dấu sự ra đời của ngành khảo cổ học hiện đại Trung Quốc.
科技助力，薪火相传
Phát triển, kế thừa nhờ khoa học kỹ thuật
“发掘工作从10月27日开始，12月1日结束，历时36天。使用的工具手铲、毛刷、铁镐、铁钩、皮尺、卷尺等，是由中美中亚考察团从美国带来的……这套发掘工具在当时来说，是考古发掘中最先进的工具。”考古学家巩启明在《仰韶文化》一书中记录了1921年安特生主持发掘仰韶村遗址所用的工具。
“Công tác khai quật kéo dài trong 36 ngày, bắt đầu từ ngày 27 tháng 10, đến ngày 1 tháng 12. Những dụng cụ được sử dụng bao gồm xẻng cầm tay, chổi quét, cuốc, móc sắt, thước da, thước cuộn.v.v…, là những công cụ được đoàn khảo sát Trung Mỹ, Trung Á mang đến. Những dụng cụ khai quật này là công cụ khai quật hiện đại nhất thời bấy giờ”. Đây là những ghi chép của nhà khảo cổ học Củng Khởi Minh trong cuốn “Văn hoá Ngưỡng Thiều”, đó là những công cụ mà nhà khảo cổ Anderson đã sử dụng năm 1921 khi chủ trì khai quật di chỉ Ngưỡng Thiều.
Chiếc áo da lộn được khai quật từ lăng mộ Hán ở Mã Vương Đôi, Hồ Nam
100年后，随着科学技术的不断进步，新技术在中国考古学研究中的作用日益显著。考古发掘综合运用考古地层学、环境考古、动物考古、植物考古、地质考古、冶金考古等，让考古发现呈现了更多的科学性。
100 năm sau, cùng với sự tiến bộ không ngừng của khoa học công nghệ, vai trò của công nghệ mới trong nghiên cứu khảo cổ học Trung Quốc ngày càng nổi bật. Khai quật khảo cổ sử dụng tổng hợp địa tầng học khảo cổ, khảo cổ môi trường, khảo cổ động vật, khảo cổ thực vật, khảo cổ địa chất, khảo cổ luyện kim, làm tăng tính khoa học cho những phát hiện khảo cổ.
考古发掘舱、集成发掘平台、多功能发掘操作系统……四川广汉三星堆遗址考古发掘中运用到的多种现代科技手段成为关注热点；入选2020年度中国十大考古新发现的贵州贵安新区招果洞遗址，跨越了整个旧石器时代晚期和新石器时代，环境考古工作采用了地层沉积物代用指标和石笋古环境代用指标并用的方法，其中直接在古人类洞穴遗址内采集石笋进行古气候复原工作，为中国国内首次。
Trong quá trình khai quật khảo cổ di chỉ Tam Tinh Đôi, thành phố Quảng Hán, tỉnh Tứ Xuyên sử dụng nhiều giải pháp công nghệ tiên tiến, như: Khoang khai quật khảo cổ, nền tảng khai quật tích hợp, hệ thống thao tác khai quật đa năng.v.v…, hiện trở thành chủ đề nóng rất được quan tâm. Di chỉ Chiêu Quả Động quận mới Quý An, tỉnh Quý Châu, một trong 10 phát hiện khảo cổ mới năm 2020 của Trung Quốc xuyên suốt từ cuối thời kỳ đồ đá cũ đến thời kỳ đồ đá mới, công tác khảo cổ học môi trường áp dụng phương pháp sử dụng cả chỉ số đại diện trầm tích địa tầng và chỉ số đại diện môi trường cổ thạch nhũ, trong đó, lần đầu tiên tại Trung Quốc trực tiếp thực hiện thu thập nhũ đá từ trong di chỉ hang động của người cổ đại tiến hành công tác phục hồi khí hậu cổ sinh.
如今，越来越多的年轻人加入考古队伍中。仰韶村遗址第四次考古发掘现场，穿着蓝色制服的年轻考古工作人员在探方里清理地层；参与三星堆新发现6个“祭祀坑”发掘的考古工作者有200多位，超过一半是“90后”…… 他们将把考古视为一件有使命感的事，从而传承保护好人类的文明成果。
Ngày nay, càng ngày càng có nhiều những người trẻ tham gia vào đội ngũ khảo cổ. Tại hiện trường khai quật khảo cổ lần thứ 4 ở di chỉ thôn Ngưỡng Thiều, trong hơn 200 nhân viên khảo cổ tham gia khai quật phát hiện 6 “hố tế thần” mới tại di chỉ Tam Tinh Đôi có hơn một nửa là những người sinh sau năm 1990. Họ đã coi khảo cổ là sứ mệnh của mình, góp phần kế thừa và bảo vệ thành quả văn minh của nhân loại.
来源：人民日报海外版
Nguồn: Nhật báo Nhân dân đối ngoại
